Scene 2. De sessie bij Adam

In de kamer van Adam is het stil. Het enige geluid is het zachte tikken van de regen tegen het raam. Jeroen zit op de bank, zijn rug recht, zijn handen houden zijn bovenbenen vast. 

“Laten we beginnen met inchecken Jeroen. Zodat je kunt onderzoeken hoe het in je binnenwereld is, en je kunt bekijken hoe je je nu voelt. 

Als je kijkt naar je gedachten, hoe druk is het dan in je hoofd, met een rapportcijfer?”

“Uh, een 8, het is echt heel druk in mijn hoofd, ik maal maar door en door!”

“Oké, prima observatie. Bij het inchecken gaan we niet proberen om je ervaring te veranderen, maar het doel is om te observeren en waar te nemen wat je ervaart, om het als informatie tot je te nemen. Laten we verder gaan, en kijken of je pijn, spanning of moeheid ervaart.”

“Geen pijn, wel veel spanning in mijn schouders en handen. En ik ben best wel moe ja, een 7 denk ik.”

“Oké, en hoe is het met honger, dorst en onrust?”

“Geen honger, geen dorst, en ik voel me behoorlijk onrustig, ik vind het moeilijk om stil te zitten.”

“Oké, goed waargenomen. En als laatste vraag, hoe is het met emoties? Niet zozeer welke emoties, maar hoe sterk. Voel je totaal geen emoties, of word je overspoeld door emoties, of zit je ergens tussenin?”

“Behoorlijk veel, ik ben erg onzeker en gestresst merk ik, misschien wel een 8. En ook blij dat ik hier nu ben en dat we er aan gaan werken, aan het gedoe met Anne bedoel ik.”

“Prima. Deze check in geeft waardevolle informatie en zegt mij dat het goed is om eerst te vertragen en even een oefening te doen om je te helpen reguleren. 

Laten we beginnen met 3 langzame ademhalingen. Adem rustig in door je neus, en adem langzaam en diep in, naar de onderkant van je longen, zodat je buik een beetje opbolt en naar voren komt. Adem langzaam uit door je mond.

Herhaal dat langzaam nog 2 keer. Neem rustig je tijd.

Oef, dat kost best veel moeite zeg, het lijkt wel alsof er ergens vast zit en dat ik niet helemaal kan innademen. 

Ik hoor dat je buik begint te borrelen, dat is een teken van ontspanning, van de ‘rest and digest’ functie van je zenuwstelsel, heel goed. 

Neem nu de tijd om rustig om je heen te kijken, zodat je zenuwstelsel goed kan zien waar je hier bent en of het veilig is hier.”

Jeroen kijkt met aandacht om zich heen en slaakt een diepe zucht, wederom een teken van ontspanning van zijn zenuwstelsel.

“Sluit nu je ogen als je dat prettig vindt, of kijk met zachte ogen naar een punt op de vloer, en luister naar de geluiden. 

Het geluid van mijn stem, de klok, de airco, de auto’s op straat, en je eigen ademhaling.”

Nu begint Jeroen te gapen, zijn ogen gaan langzaam open en worden een beetje vochtig. Nog meer ontspanning van zijn zenuwstelsel.

“Prima, Jeroen, het lijkt erop dat je nu wat meer ontspannen bent. Voel je je goed genoeg voor een kleine uitdaging?”

Jeroen knikt voorzichtig, maar zijn ogen worden groter en zijn handen pakken zijn benen weer stevig vast. Maar zijn adem blijft rustig en hij gaapt nog een keer, dus Adam ziet dat Jeroen er klaar voor is. 

Adam kijkt hem rustig aan. Hij spreekt iets langzamer dan zojuist, om Jeroen te helpen vertragen. "Laten we teruggaan naar je gesprek met Anne over de vakantie. Stel je voor dat je weer terug bent in de woonkamer, Jeroen. De zon staat laag. Anne heeft het over de Ardèche. Kun je dat moment weer voor de geest halen?"

Jeroen knikt kort. Zijn kaken spannen zich aan.

"Wacht daar even," zegt Adam zacht. Hij steekt een hand op, een kalm gebaar. "Niet verder in het verhaal. Wat gebeurt er nu met je adem, terwijl je hier zit en daaraan denkt?"

Jeroen stopt midden in een inademing. Ik zit vast. "Het blijft ergens bovenin steken," mompelt hij.

"Blijf daar eens bij. Bij die adem die hoog zit." Adam laat een lange stilte vallen. Hij ademt zelf hoorbaar en rustig uit. "En je schouders? Wat voel je daar?"

"Ze trekken op. Het voelt als… een plank. Heel hard."

"Hard," herhaalt Adam traag. "Merk het op. Je schouders die hard worden, je adem die hoog zit. Je hoeft er niets aan te veranderen. Merk tegelijk op dat we samen hier aanwezig zijn. Je hoeft het niet alleen te doen."

Hij kijkt alleen maar. Hij verwacht niet echt iets van me. Dat is prettig. Maar het is ook ongemakkelijk, die stilte.

"In de woonkamer noemde je haar in jezelf een 'egoïst' en een 'dramkont'," gaat Adam verder, zijn stem laag en warm. "Vlak voordat die woorden kwamen, wat voelde je toen fysiek?"

Jeroen sluit zijn ogen. Hij gaat terug naar de woonkamer. "Een trilling. In mijn handen. En een soort… gat in mijn buik. Ik voel die pijn nu ook weer een beetje."

"En toen kwamen de woorden: egoïst, dramkont. Wat veranderde er in je lichaam toen je dat dacht?"

Jeroen denkt na. Een flits van herkenning trekt over zijn gezicht. "De trilling stopte. Ik voelde me… steviger. Ik werd krachtiger."

"Je werd krachtiger," knikt Adam. "Wat hoefde je niet meer te voelen toen je jezelf zo sterk maakte?"

"Dat weet ik niet zo goed. Misschien de onmacht, dat ik er niet toe doe, zoiets?"

Adam kijkt naar Jeroen, zijn blik is rustig en onverstoorbaar. "Dus die woorden, 'egoïst' en 'dramkont', die hielpen je overeind. Ze gaven je kracht toen je dreigde weg te vallen. Dat was eigenlijk heel slim van je lichaam."

Slim? Ik dacht dat ik gewoon een rotzak was omdat ik zo over haar dacht. Maar het voelde inderdaad als een bescherming.

"Je deed niks fout," zegt Adam. "Het was kennelijk nodig. Het was een manier om niet te bezwijken."

Adam laat het inzicht even landen voordat hij verder gaat. "Later begon je harder te praten. Je ging ijsberen. Je probeerde haar te overtuigen met 'normaal overleg'. Wat zou Anne hebben gedaan als je dat niet zou doen? Als je gewoon stil zou blijven staan?"

Jeroen staart naar een punt op het tapijt. "Die blik. Die koude, afwijzende blik. En de stilte die daarna komt. Die geladen stilte die alles verstikt."

"Voel die sfeer eens. Die geladenheid." Adam spreekt kalm en duidelijk.

Jeroen huivert. Zijn schouders trekken nog iets verder op.

"Dus harder praten en ijsberen was veiliger dan die stilte verdragen," zegt Adam voorzichtig. "Het was een beweging die je lichaam herkende. Een oude opname die afspeelde. Als ik maar hard genoeg praat, valt de klap misschien niet."

De sfeer van vroeger. De ruzie, de conflicten. Ik deed alles om de knal te voorkomen.

"Je probeerde de boel veilig te houden," zegt Adam. "Dat is wat je lichaam al heel lang doet."

Jeroen zucht diep. Zijn schouders zakken een fractie, niet veel, maar de hardheid lijkt minder te worden. Hij kijkt naar zijn handen; ze liggen iets losser op zijn benen.

"Hoe is het nu met de trilling in je handen?" vraagt Adam.

"Minder," zegt Jeroen. "Ik voel mijn voeten meer. Ze lijken nu wat zwaarder op de grond te staan."

"Blijf daar eens bij. Bij je voeten op de grond." 

Adam blijft rustig zitten, zijn aanwezigheid als een anker in de kamer.

Jeroen ademt uit. Zijn adem gaat iets lager deze keer, voorbij zijn hart, richting zijn buik. Hij kijkt naar Adam. Er is geen grote oplossing, geen plan voor de vakantie in de Ardèche, maar de kamer voelt ruimer.

"Dit is een nieuwe ervaring voor je," zegt Adam zacht. "Je blijft er nu bij aanwezig. Bij de spannende gevoelens. Ook bij de onmacht."

Jeroen knikt. Hij voelt zich niet langer de manager die alles moet oplossen, maar een man die op een stilzit en ademhaalt.

“Ja, ik ben er nog en ik kan Anne verdragen. Ook zonder te schreeuwen.”

“Ja, precies, ook zonder je groter en sterker te maken kun je aanwezig blijven bij de spanning die je ervoer. Dat is de groei, dat maakt het mogelijk om iets nieuws te gaan proberen. 

Neem weer even de tijd om te gronden. Voel je voeten op de grond en wiebel een beetje met je tenen. Adem weer drie keer rustig in door je neus en langzaam uit door je mond. Vergroot de regulatie van je zenuwstelsel. 

Wat zou je in een volgend gesprek met Anne willen uitproberen, wat lijkt je een haalbaar stapje?”

Haalbaar, tja, wat noem je haalbaar. Tegen die koude haaibaai ben ik niet opgewassen. 

“Ik weet het niet zo goed Adam. Anne is zo snel en verbaal zo sterk, daar kan ik niet tegenop denk ik.”

“Oké, dat snap ik. En zou je dat op zo’n moment kunnen zeggen. Precies die zin, dat ze zo snel en verbaal zo sterk is, en dat je daar niet tegenop kunt. En dat je het graag anders zou willen?”

Dan ken je Anne niet, die maakt dan meteen gehakt van me als ik me zo zwak en klein maak!

“Nou Adam, dat lijkt me niet echt een goed idee. Straks loopt ze dwars over me heen.”

“Oké, laat dat ‘ns in je gedachten opkomen, dat ze dwars over je heen loopt. Wat zie je in je fantasie dan letterlijk gebeuren? Wat doet ze precies en wat zegt ze dan precies?”

“Uh, tja, nou…. eigenlijk weet ik dat niet, want dat heeft ze nog nooit gedaan, ik laat het nooit zover komen. Misschien dat ze dan heel dicht bij me komt staan en haar stem verheft?”

“Ja, zou dat kunnen? En stel dat je dan je voeten op de grond zou voelen, en je ademhaling drie keer heel langzaam en diep doet, en je kijkt even rond in de ruimte en je luistert naar de geluiden. Zou je het dan aankunnen dat ze dicht bij je komt staan en haar stem verheft?”

Jeroen sluit zijn ogen en probeert het zich voor te stellen. Langzaam komt er een kleine glimlach op zijn lippen. “Ik denk dat ik het misschien wel leuk zou vinden als ze dat zou doen, dan kan ik haar vastpakken en tegen me aandrukken, als manier om onze patronen te doorbreken!”

“Ha, dat is ook nieuw zeg! Wat een goed idee! Maar waar is je angst gebleven dan?”

Jeroen denkt even na en schudt zijn hoofd. “De angst is er ook nog een beetje, maar dit beeld kwam in me op.”

“Misschien ben je niet echt bang voor Anne, maar heeft je zenuwstelsel een herinnering opgeslagen aan een ervaring van vroeger, waarin je te klein was om te blijven staan en je armen om iemand heen te slaan. Als je je adem, voeten en regulatie-oefening inzet, dan kan je zenuwstelsel zich losmaken van je verleden, en krijg je nieuwe mogelijkheden om in het heden iets nieuws te proberen. Hoe voelt dat voor je, om als nieuw stapje uit te proberen? 

Zou je het ook pro-actief kunnen doen, voordat het gesprek escaleert misschien, of is dat een te grote stap?”

Jeroen aarzelt even en sluit zijn ogen weer. “Dat lijkt me eigenlijk heel fijn om te doen, Adam. Dat kan de kou ook uit de lucht halen, denk ik. Ik denk dat ik het ga proberen vanavond, als Milan naar bed is. Als Anne dan naar beneden komt, dan sta ik op, loop rustig naar haar toe, en neem haar in mijn armen. Kijken hoe ze dan reageert en hoe het de sfeer zal beïnvloeden.”

“Prima idee. En bedenk dat het ook mag mislukken. Als Anne er nu nog niet voor open staat, ook prima, je kunt haar niet dwingen, je kunt alleen jezelf veranderen, en kijken of zij ook een nieuwe beweging gaat maken. Meer kun je niet doen, dus probeer het gewoon uit. 

Zullen we het hiermee afsluiten vandaag, is dat goed voor jou?”

Jeroen knikt opgelucht, staat op en geeft Adam een stevige hand, nog een beetje klam, maar steviger dan bij binnenkomst. “Bedankt Adam, ik voel me een stuk rustiger en een beetje meer zelfvertrouwen. Ik laat je volgende week weten hoe het is gegaan!”

“Helemaal goed, veel succes, en tot volgende week.”

Scene 3. Een kleine verandering

De avond is gevallen en het huis is stil. Boven wordt de deur van Milan’s kamer zachtjes dichtgeklikt. Jeroen staat in de keuken en staart naar de twee lege koffiekopjes op het aanrecht. Hij hoort de treden van de trap kraken; Anne komt naar beneden.

De vertrouwde reflex dient zich onmiddellijk aan. Zijn schouders gaan omhoog en in zijn buik opent zich dat oude, koude gat.

Daar is ze. Straks begint ze weer over die camping. Straks moet ik weer in de verdediging.

Jeroen sluit even zijn ogen. Hij voelt zijn voeten stevig op de keukenvloer. Hij ademt rustig en diep in, en laat de lucht langzaam ontsnappen. Hij herhaalt het: inademen naar zijn buik, uitademen met een langzame, zachte zucht.

Ik ben nu hier. Ik ben 42 jaar. Ik sta op mijn eigen benen.

Hij hoort haar de woonkamer binnenlopen. De sfeer in de ruimte voelt direct geladen, die bekende "grijze film" waarin elk woord een verkeerde snaar kan raken. Anne pakt haar laptop van de tafel. Haar bewegingen zijn gejaagd, haar lippen stijf op elkaar.

"Ik heb die camping in de Ardèche definitief gereserveerd," zegt ze zonder hem aan te kijken. "Er was nog maar één plek vrij."

De trilling in zijn handen begint. Het woord egoïst schiet als pistoolschot door zijn hoofd. Hij voelt de drang om zijn stem te verheffen, om te gaan ijsberen, om haar te vertellen hoe onredelijk ze is.

Maar hij blijft staan. Hij kijkt naar haar, niet naar het beeld van de 'vijand' in zijn hoofd, maar naar de vrouw met de strakke kaken die haar laptop vasthoudt als een schild. Hij ziet haar ogen heen en weer schieten en herkent de onrust.

"Anne," zegt hij zacht. Zijn stem klinkt lager dan normaal, minder gespannen.

Ze kijkt op, haar blik vol vuur, klaar voor de tegenaanval. "Wat? Ga je nu weer moeilijk doen?"

Jeroen antwoordt niet direct. Hij neemt de tijd om de ruimte in zich op te nemen: de schemerlamp met een warme kleur, het tikken van de klok, de geur van koffie. De dreiging van haar harde woorden voelt nog steeds koud aan, maar het overspoelt hem niet.

De oude opname. Ik hoef niet te vechten om veilig te zijn.

In plaats van in discussie te gaan, zet hij een stap naar voren. Dan nog een. Hij loopt rustig, zonder haast. Anne verstijft even; ze trekt haar kin iets omhoog, haar ogen groot en taxerend. Ze staat daar, haar laptop als een bescherming voor haar borst. 

"Je bent zo snel, Anne," zegt hij terwijl hij voor haar stopt. "Je bent verbaal zoveel sterker dan ik. Ik kan daar niet tegenop."

De verdediging in haar ogen wankelt een fractie van een seconde. De aanval die ze had voorbereid, vindt geen doel. Ze blijft met haar laptop in haar handen staan, haar ademhaling stokt.

"Wat... wat bedoel je daarmee?" vraagt ze, haar stem iets minder scherp.

Jeroen kijkt haar aan. Hij voelt de spanning in zijn eigen lichaam, maar hij houdt z’n aandacht bij zijn voeten op de grond. Hij doet nog een stap en legt zijn handen zachtjes op haar bovenarmen. Haar spieren voelen hard als hout, precies zoals zijn eigen schouders in de kamer bij Adam. Hij kijkt haar aan. 

"Ik bedoel dat ik de strijd niet meer wil," zegt hij.

Hij trekt haar voorzichtig naar zich toe. Eerst voelt hij weerstand, een lichte verstrakking van haar lijf, de herinnering aan de koude afwijzing. Hij ademt rustig door naar zijn buik. Hij wacht. Hij dwingt niets af.

Dan, heel langzaam, voelt hij hoe de spanning uit haar schouders wegvloeit. Voorzichtig pakt hij de laptop uit haar handen en legt hem op de bank. Ze laat haar hoofd tegen zijn borst rusten en slaakt een diepe zucht.

Ze staan daar in het midden van de kamer. De "grijze film" lijkt een beetje transparanter te worden. Er is geen magische oplossing voor de vakantie, en de crisis is niet ineens voorbij, maar de geladen stilte is veranderd in iets anders. Iets wat misschien een beetje als verbinding voelt.

"Ik ben moe van het vechten, Jeroen," fluistert ze tegen zijn shirt.

Jeroen zegt niets. Hij houdt haar nog wat steviger vast en legt zijn armen om haar heen. Hij voelt het gewicht van haar lichaam tegen het zijne en merkt dat zijn eigen handen warm worden. Ze slaakt nog een diepe zucht, en haar hardheid vloeit een beetje weg.  

De onmacht is er nog, ergens op de achtergrond, maar hij hoeft er niet voor te vluchten.

Hij heeft niet geschreeuwd. Hij heeft niet geoordeeld. Hij is simpelweg gebleven.

Die avond kijken ze samen een rustige film op Netflix. Samen op de bank, even geen gedoe en geen strijd. Even rust en ontspanning. Stilte voor de storm, of het begin van een nieuw patroon. Jeroen weet het niet, maar voor dit moment is hij blij met dit kleine stapje.

•